Binalarda yangın merdiveni yönetmeliği

Binalarda yangın merdiveni yönetmeliği

Binalarda yangın merdiveni yönetmeliği, yangın veya diğer acil durumlarda binadaki kişilerin güvenli şekilde tahliye edilmesini sağlayan kaçış yolları, kaçış merdivenleri, acil çıkışlar, kapılar, yangın güvenlik holleri ve merdiven özelliklerini düzenleyen mevzuat bütünüdür. Günlük kullanımda “yangın merdiveni” denilse de resmî düzenlemelerde bu konu çoğunlukla kaçış merdiveni kavramı üzerinden ele alınır.

Türkiye’de bu konudaki temel mevzuat, Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmeliktir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yayımlanan kılavuzda, yönetmeliğin kamu kurumları, özel kuruluşlar ve gerçek/tüzel kişilerce kullanılan yapıların tasarım, yapım, işletim, bakım ve kullanım süreçlerinde yangın riskini azaltmayı amaçladığı belirtilir. Yönetmelik 19.12.2007 tarihli ve 26735 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Binalarda yangın merdiveni yönetmeliği hangi kaynağa dayanır?

Binalarda yangın merdiveni yönetmeliği, temel olarak Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik hükümlerine dayanır. Bu yönetmelik, T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden erişilebilen ana mevzuat kaynağıdır; teknik yorum ve uygulama açıklamalarında ise Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın kılavuzu önemli bir rehber niteliği taşır.

Bakanlık, “Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik Kılavuzu”nun yönetmelikteki hükümlerin daha sade ve anlaşılır açıklanması, uygulamada karşılaşılan sorunlara rehberlik etmesi amacıyla hazırlandığını belirtir. Bu nedenle yangın merdiveniyle ilgili içeriklerde yalnızca genel bilgi değil, yönetmelik maddeleri ve Bakanlık açıklamaları birlikte değerlendirilmelidir.

Yangın merdiveni ile kaçış merdiveni aynı şey midir?

Yangın merdiveni ile kaçış merdiveni günlük kullanımda çoğu zaman aynı anlamda kullanılır; ancak yönetmelik dili açısından doğru teknik ifade kaçış merdivenidir. Kaçış merdiveni, yangın ve diğer acil hâl tahliyelerinde kullanılan kaçış yolları bütününün bir parçasıdır ve diğer kaçış yolu elemanlarından bağımsız düşünülmez.

Yönetmelik kılavuzunda kaçış yolları ve kaçış merdivenlerinin yan yana yapılamayacağı, kaçış merdivenine giriş ile kat sahanlığının aynı kotta olması gerektiği ve genel merdivenden geçilerek kaçış merdivenine ulaşılamayacağı belirtilir. Bu yaklaşım, yangın merdiveninin yalnızca dış cepheye sonradan eklenen bir metal merdiven olarak görülmemesi gerektiğini açıkça gösterir.

Binalarda kaçış merdiveni nasıl konumlandırılmalıdır?

Binalarda kaçış merdiveni, insanların acil durumda bina dışına güvenli şekilde ulaşmasını kolaylaştıracak konumda planlanmalıdır. Merdiven yuvalarının yeri belirlenirken en uzak kaçış mesafesi ve kullanıcı yükü dikkate alınır.

Kaçış merdivenlerinin başladıkları kottan çıkış kotuna kadar süreklilik göstermesi gerekir. Yani merdiven, kişiyi belirsiz bir ara noktaya değil, güvenli çıkışa veya güvenli çıkışa bağlanan uygun kaçış yoluna ulaştırmalıdır. Ayrıca kaçış merdivenlerinin kapasite ve sayı bakımından en az yarısının doğrudan bina dışına açılması gerekir.

Bu nedenle binalarda yangın merdiveni yönetmeliği değerlendirilirken yalnızca merdivenin varlığına bakmak yeterli değildir. Merdivenin nerede başladığı, nereye indiği, çıkış yolunun açık olup olmadığı ve binadaki insan yükünü karşılayıp karşılamadığı birlikte incelenmelidir.

Yangın merdiveni kaç dakika yangına dayanıklı olmalıdır?

Yangın merdiveni, yönetmelik yaklaşımında yangına dayanıklı yapı elemanlarıyla diğer bölümlerden ayrılmalıdır. Bakanlık kılavuzunda kaçış merdiveninin yangına 120 dakika dayanıklı duvarla çevrilmesi ve yangına 90 dakika dayanıklı duman sızdırmaz kapı ile ayrılması gerektiği açıklanır.

Bu şartın amacı, yangın sırasında dumanın ve alevin kaçış merdiveni içine hızla yayılmasını engellemektir. Çünkü kaçış merdiveni, acil durumda insanların tahliye için kullanacağı güvenli güzergâhın en kritik parçasıdır.

Ayrıca kaçış merdivenlerinin duvar, taban ve tavanında yanıcı malzeme bulunmaması gerekir. Bu nedenle yangın merdiveni alanına dekoratif kaplama, yanıcı panel, depolama malzemesi veya tesisat ekipmanı yerleştirilmesi yönetmelik mantığıyla uyumlu değildir.

Yangın merdiveni kapıları nasıl olmalıdır?

Yangın merdiveni kapıları, kaçış güvenliğini engellemeyecek ve acil durumda kolay açılacak şekilde düzenlenmelidir. Bakanlık kılavuzunda kaçış yolu kapılarının temiz genişliğinin en az 80 cm, kapı yüksekliğinin ise en az 200 cm olması gerektiği gösterilir. Tek kanatlı kapıda temiz genişlik 80 cm’den az ve 120 cm’den çok olamaz.

Kılavuzda ayrıca merdivenden tabii zemin seviyesinde güvenli alana açılan bütün kaçış yolu kapıları ile bir kattaki kişi sayısı 100’ü geçtiğinde kaçış merdiveni, kaçış koridoru ve yangın güvenlik holü kapılarının kaçış yönünde kapı kolu kullanılmadan açılabilecek şekilde düzenlenmesi gerektiği belirtilir. Kapıların en çok 110 N kuvvetle açılabilecek şekilde tasarlanması gerekir.

Konutlarda yangın merdiveni zorunluluğu nasıl belirlenir?

Konutlarda yangın merdiveni zorunluluğu, yapı yüksekliği, kat sayısı, kaçış mesafesi ve merdiven türüne göre belirlenir. Bakanlık kılavuzuna göre bodrum katlar dâhil 4 katı geçmeyen konutlar ile tek evler, ikiz evler ve sıra evler gibi yapılarda kaçışlar normal merdivenlerle sağlanabilir.

Kılavuzda konutlar için yapı yüksekliğine göre şu ayrım yapılır:

Bu tablo, apartmanlarda yangın merdiveni kararının yalnızca “bina kaç katlı?” sorusuyla değil, yapı yüksekliği ve kaçış düzeniyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini gösterir.

21,50 metrenin altındaki konutlarda yangın merdiveni gerekir mi?

21,50 metrenin altındaki konutlarda, kaçış mesafelerine uygunluk sağlanıyorsa binanın yalnızca konut bölümüne hizmet veren korunumsuz normal merdiven kaçış merdiveni olarak kabul edilebilir ve ikinci çıkış aranmayabilir. Bu açıklama, Bakanlığın sık sorulan sorular sayfasında da açık şekilde yer alır.

Bu bilgi, küçük ve orta ölçekli apartmanlar için önemlidir. Ancak burada dikkat edilmesi gereken nokta, normal merdivenin her koşulda yeterli sayılmadığıdır. Kaçış mesafeleri, kullanım şekli, bodrum katlar, ticari alanlar, ortak alan düzeni ve mevcut merdivenin kullanılabilirliği ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu nedenle 21,50 m altındaki bir konutta da merdivenin önünün kapatılması, depo gibi kullanılması, kilitli kapı ile engellenmesi veya kaçış yolunun daraltılması uygun değildir.

30,50 metreden yüksek konutlarda yangın merdiveni nasıl olmalıdır?

30,50 metreden yüksek konutlarda yangın merdiveni düzeni daha sıkı şartlara bağlanır. Bakanlık kılavuzuna göre 30,50 m’den fazla ve 51,50 m’den az konutlarda birbirine alternatif, her ikisi de korunumlu ve en az birinde yangın güvenlik holü düzenlenmiş veya basınçlandırma uygulanmış 2 kaçış merdiveni yapılması gerekir.

51,50 m’den yüksek konutlarda ise birbirine alternatif, yangın güvenlik hollü ve basınçlandırılmış en az 2 kaçış merdiveni şarttır. Bu düzenleme, yüksek yapılarda duman kontrolü, güvenli tahliye ve merdivenlerin yangın sırasında kullanılabilir kalması açısından önemlidir.

Bu nedenle yüksek katlı apartmanlarda merdiven basınçlandırması, yangın güvenlik holü, kapı dayanımı, duman sızdırmazlık ve kaçış sürekliliği birlikte değerlendirilmelidir.

Mevcut binalarda yangın merdiveni yönetmeliği nasıl uygulanır?

Mevcut binalarda yangın merdiveni yönetmeliği, yeni yapılardaki hükümlerden bazı istisnalarla değerlendirilir. Bakanlık kılavuzunda mevcut konutlar için yapı yüksekliği 30,50 m’nin altındaki yapılarda ikinci çıkış aranmayacağı belirtilir.

30,50 m’den fazla ve 51,50 m’den az mevcut konutlarda, binanın ana merdiveni korunmuş kaçış merdiveni özelliğinde yapılmışsa bir merdiven yeterli olabilir. Ancak korunmuş merdiven iç kaçış merdiveni ise yangın ihbar butonu veya algılama sistemiyle aktive olan basınçlandırma sistemi gerekebilir.

51,50 m’den yüksek mevcut konutlarda ise birbirine alternatif en az biri korunmuş 2 kaçış merdiveni gerekir ve korunmuş kaçış merdiveni basınçlandırılır. Bu nedenle mevcut yapılarda değerlendirme yapılırken bina yaşı, ruhsat tarihi, mevcut merdiven yapısı ve teknik şartlar birlikte incelenmelidir.

Bodrum katlarda yangın merdiveni için hangi kurallar önemlidir?

Binalarda yangın merdiveni yönetmeliği aısından bodrum katlarda yangın merdiveni, üst kat tahliyesi ile bodrum kat kullanımı birbirine karışmayacak şekilde planlanmalıdır. Bakanlık kılavuzunda, bir yapının bodrum katına hizmet veren herhangi bir kaçış merdiveninin kaçış merdivenlerinde uyulması gereken bütün şartlara uygun olması gerektiği belirtilir.

Normal kat merdiveninin bodrum kata da hizmet vermesi hâlinde, acil durumda üst katları terk eden kişilerin bodrum katlara inmesini önleyecek fiziki ayrım veya yönlendirme yapılmalıdır. Ayrıca konut yapılarında farklı amaçla kullanılan bodrum katlarda, konut ile ortak kullanılan kaçış merdivenlerinin önüne yangın güvenlik holü düzenlenmesi gerekir.

Bu nedenle apartman altındaki otopark, depo, kazan dairesi, ticari alan veya teknik hacimler, yangın merdiveni değerlendirmesinde ayrıca ele alınmalıdır.

Dış yangın merdiveni her binada kullanılabilir mi?

Dış yangın merdiveni her binada serbest şekilde kullanılabilecek bir çözüm değildir. Bakanlık kılavuzunda dış kaçış merdivenlerinin mevcut yapılarda belirli yatay uzaklık, korunumsuz duvar boşluğu, taşıma kapasitesi, korozyon dayanımı ve acil durumda kullanılabilirlik şartlarıyla değerlendirildiği görülür.

Ayrıca bina yüksekliği 21,50 m’den fazla olan binalarda bina dışında açık merdivenlere izin verilmediği bilgisi yönetmelik metinlerinde yer alır. Bu nedenle dış cepheye sonradan eklenen açık metal merdivenler, her yapı için yönetmelik çözümü olarak kabul edilemez.

Dış yangın merdiveni planlanırken kapı-pencere boşlukları, cephe yangın dayanımı, merdivenin taşıyıcılığı, korozyon direnci, çıkış noktası ve kullanıcı güvenliği birlikte değerlendirilmelidir.

Dairesel yangın merdiveni yönetmelikte nasıl değerlendirilir?

Dairesel yangın merdiveni, belirli sınırlamalarla kaçış yolu olarak değerlendirilebilir. Bakanlık kılavuzunda mevcut yapılarda dairesel merdivenin yanmaz malzemeden yapılması ve belirli genişlik şartlarını sağlaması gerektiği açıklanır. Kullanıcı sayısı ve bina yüksekliği bu noktada belirleyicidir.

Kılavuzda dairesel merdivenlerin konutlarda 51,50 m’den, diğer yapılarda ise 30,50 m’den yüksek olamayacağı belirtilir. Ayrıca basamak ölçüsü, baş kurtarma yüksekliği ve kullanım amacı gibi teknik şartlar da dikkate alınır.

Bu nedenle dairesel yangın merdiveni, her binaya uygulanabilecek genel bir çözüm değildir. Özellikle yoğun kullanıcı yükü olan yapılarda, okul, sağlık yapısı, anaokulu ve eğlence alanları gibi kullanımlarda daha dikkatli değerlendirme gerekir.

Yangın merdiveni kapatılabilir veya depo olarak kullanılabilir mi?

Yangın merdiveni kapatılamaz, eşya ile daraltılamaz ve depo olarak kullanılamaz. Yönetmelik yaklaşımında kaçış merdivenlerinin kullanıma uygun şekilde boş bulundurulmasından bina veya işyeri sahibi ve yöneticileri sorumludur.

Bu kural, pratikte çok önemlidir. Yangın merdivenine bisiklet, temizlik malzemesi, koli, arşiv kutusu, mobilya, inşaat malzemesi veya teknik cihaz konulması acil durumda tahliyeyi engelleyebilir. Aynı şekilde yangın merdiveni kapılarının kilitlenmesi, önünün kapatılması veya çıkış güzergâhının daraltılması da kaçış güvenliğini zayıflatır.

Binalarda yangın merdiveni yönetmeliği yalnızca inşaat aşamasında değil, bina kullanıma açıldıktan sonra da yönetim sorumluluğu doğurur.

Yangın merdiveni havalandırması ve basınçlandırması neden önemlidir?

Binalarda yangın merdiveni yönetmeliği kapsamında yangın merdiveni havalandırması ve basınçlandırması, dumanın merdiven içine girmesini azaltmak ve merdivenin tahliye sırasında kullanılabilir kalmasını sağlamak için önemlidir. Bakanlık kılavuzunda mevcut yapılarda yüksekliği 30,50 m’den fazla olan kaçış merdivenlerinin doğal veya mekanik yolla havalandırılması ya da basınçlandırılması gerektiği belirtilir.

Kılavuza göre yüksekliği 51,50 m’den fazla olan veya dörtten çok bodrum kata hizmet veren kaçış merdivenlerinde basınçlandırma şartı öne çıkar.

Yangınlarda can güvenliğini tehdit eden en önemli unsurlardan biri dumandır. Bu nedenle yüksek binalarda kaçış merdiveninin yalnızca fiziksel olarak var olması yeterli değildir; duman kontrolü ve basınçlandırma gibi mühendislik çözümleri de değerlendirilmelidir.

İş yeri, fabrika ve depolarda yangın merdiveni nasıl değerlendirilir?

Binalarda yangın merdiveni yönetmeliği gereğince iş yeri, fabrika ve depolarda yangın merdiveni değerlendirmesi konutlardan farklıdır. Bakanlık kılavuzunda fabrika, imalathane, mağaza, dükkân, depo, büro binaları, ayakta tedavi merkezleri, müze ve sergi salonları gibi yerlerde en az 2 bağımsız kaçış merdiveni veya başka çıkışların sağlanması gerektiği belirtilir.

Ancak yapı yüksekliğinin 21,50 m’den az olması, kattaki kullanıcı sayısının 50 kişiden az olması, kaçış uzaklıklarının uygun olması, yapımda yanmaz ürünler kullanılması ve kolay alevlenici/parlayıcı maddelerle imalat veya depolama yapılmaması gibi şartların tamamı birlikte sağlanırsa tek kaçış merdiveni yeterli olabilir.

Bu nedenle endüstriyel yapılarda yangın merdiveni değerlendirmesi mutlaka kullanım sınıfı, tehlike sınıfı, depolanan malzeme ve kullanıcı yoğunluğuyla birlikte yapılmalıdır.

Yangın merdiveni kontrolünde nelere bakılmalıdır?

Binalarda yangın merdiveni yönetmeliği merdivenin varlığından çok işlevselliğine bakılmalıdır. Aşağıdaki başlıklar bina yönetimleri, işletmeler ve teknik ekipler için temel kontrol alanı oluşturur:

Bu kontrol listesi, yönetmelik değerlendirmesinin yerine geçmez; ancak binadaki temel riskleri görmek için pratik bir başlangıç sağlar.

Yangın Güvenlik Sistemleri ile binalarda yangın merdiveni yönetmeliği Nasıl Değerlendirilir?

Yangın Güvenlik Sistemleri olarak binalarda yangın merdiveni yönetmeliği değerlendirmesini yalnızca “merdiven var mı?” sorusu üzerinden yapmıyoruz. Yapı yüksekliği, kullanım sınıfı, kaçış mesafesi, kullanıcı yoğunluğu, mevcut merdiven yapısı, yangın kapısı, basınçlandırma, acil aydınlatma ve yönlendirme ihtiyacını birlikte ele alıyoruz.

Sürecimizde T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi’nde yer alan yönetmelik hükümleri ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın kılavuz açıklamaları doğrultusunda, binanın teknik durumunu anlamaya odaklanıyoruz. Her bina aynı şartlara sahip olmadığı için apartman, iş yeri, fabrika, depo, otel veya yüksek yapı özelinde ayrı değerlendirme yapılması gerekir.

Yangın Güvenlik Sistemleri olarak amacımız, binalarda yangın merdiveni yönetmeliği ileabartılı vaatler vermek değil; doğru mevzuat okuması, teknik keşif, uygun ekipman ve uygulanabilir yangın güvenliği planı ile binaların tahliye güvenliğini güçlendirmektir.